Savitribai Phule – The First Female Teacher of India & The Mother of Women’s Empowerment | सावित्रीबाई फुले – भारतातील पहिली महिला शिक्षिका आणि स्त्रियांच्या हक्कांची जननी भारताच्या स्त्री शिक्षणाची गंगोत्री म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या पहिल्या मुख्याध्यापिका सावित्रीबाई फुले यांच्या विषयी आज आपण जाणून घेणार आहोत. ‘सावित्रीबाई फुले’ यांची संपूर्ण माहिती – बालपण, शिक्षण, शाळांची स्थापना, स्त्री-हक्क चळवळ, सामाजिक सुधारणा आणि प्रेरणादायी कार्य. भारतातील पहिल्या महिला शिक्षिकेची कथा येथे वाचा.
Savitribai Phule – The First Female Teacher of India & The Mother of Women’s Empowerment | सावित्रीबाई फुले – भारतातील पहिली महिला शिक्षिका आणि स्त्रियांच्या हक्कांची जननी
भारतातील पहिली महिला शिक्षिका आणि समाजपरिवर्तनाची जननी
भारताच्या सामाजिक इतिहासात काही व्यक्तिमत्त्वे अशी असतात ज्यांनी स्वतःचे आयुष्य राष्ट्राला अर्पण केले. सावित्रीबाई फुले हे नाव त्यापैकीच सर्वात अग्रस्थानी येते. महिला शिक्षण, शोषित-पीडित यांचे हक्क, जातीय भेदभावा विरोधातील लढा आणि स्त्रीसक्षमीकरण यासाठी ज्यांनी आयुष्यभर संघर्ष केला, त्या म्हणजे भारताच्या पहिल्या महिला शिक्षिका – सावित्रीबाई फुले.
त्यांचा प्रवास केवळ प्रेरणादायी नाही तर आधुनिक भारताच्या पायाभरणीचा पाया आहे.
Savitribai Phule – The First Female Teacher of India & The Mother of Women’s Empowerment | सावित्रीबाई फुले – भारतातील पहिली महिला शिक्षिका आणि स्त्रियांच्या हक्कांची जननी
सावित्रीबाई फुले यांचे बालपण आणि शिक्षण
सावित्रीबाईंचा जन्म ३ जानेवारी १८३१ रोजी साताऱ्यातील नायगाव येथे झाला. त्या काळी मुलींना शिक्षण देणे म्हणजे पाप समजले जात होते. मुलीने फक्त चुल आणि मुल सांभाळावं असा समज होता. पण सुदैवाने सावित्रीबाई यांचा विवाह ज्योतिराव फुले यांच्यासोबत झाला आणि त्यांच्या जीवनात खरी क्रांती सुरू झाली.
ज्योतिबांनीच सावित्रीबाई यांना लिहायला वाचायला शिकवण्यास सुरुवात केली. थोड्याच वर्षांत त्या इतक्या शिकल्या की पुढे त्या भारतातील पहिल्या “महिला शिक्षिका” बनल्या.
Savitribai Phule – The First Female Teacher of India & The Mother of Women’s Empowerment | सावित्रीबाई फुले – भारतातील पहिली महिला शिक्षिका आणि स्त्रियांच्या हक्कांची जननी
भारताची पहिली मुलींची शाळा
१८४८ मध्ये पुण्यातील भिडे वाडा येथे सावित्रीबाई आणि ज्योतिराव फुले यांनी मुलींसाठी पहिली शाळा सुरू केली. हा घेतलेला निर्णय भारताच्या सामाजिक इतिहासातील सर्वात क्रांतीकारी टप्पा होता. त्या वेळचे समाजमान्य लोक स्त्री-शिक्षणाला विरोध करीत. सावित्रीबाईंवर रस्त्यात जाताना दगड, शेण, चिखल फेकला जाई. पण त्यांनी कधी हार मानली नाही.
त्या हातात दुसरी साडी घेऊन घराबाहेर पडत – कारण परतताना त्यांची साडी घाण झालेली असायची.ही गोष्ट त्यांची चिकाटी, धैर्य आणि न डगमगणाऱ्या मनाचा प्रत्यय देते.
Savitribai Phule – The First Female Teacher of India & The Mother of Women’s Empowerment | सावित्रीबाई फुले – भारतातील पहिली महिला शिक्षिका आणि स्त्रियांच्या हक्कांची जननी
वंचित आणि दलितांसाठी शिक्षण
सावित्रीबाई फुले यांनी फक्त मुलींच्याच शाळा सुरू केल्या नाहीत तर
दलितांसाठी, शोषित-वंचित मुलांसाठी, तळागाळातील लोकांसाठी शाळा, निवारे आणि वाचनालयेही सुरू केली. त्यांनी म्हटले होते —“शिका, संघटित व्हा आणि संघर्ष करा.”त्यांच्या शिक्षण-पद्धतीत ‘समानता’ हे तत्त्व होते. त्या मुलांना केवळ गणित-वाचनच शिकवत नसत, तर स्वाभिमान, स्वच्छता, विचारस्वातंत्र्यही शिकवत.
महिला हक्कांसाठी आयुष्यभर लढा
सावित्रीबाई फुले यांनी समाजातील अनेक कुरीतींविरुद्ध लढा दिला-
विधवा पुनर्विवाहाचा प्रचार
त्या काळात विधवांना पुनर्विवाह करण्यास मनाई होती. त्यांना अत्यंत अमानवी परिस्थितीत जगावं लागत होतं. सावित्रीबाईंनी अशा विधवांसाठी पुनर्विवाहाची चळवळ समाजात उभारली.
बालहत्या प्रतिबंधक केंद्र
एके काळी विधवांवर जबरदस्तीने अनैतिक संबंध लादले जात आणि मुलं जन्मल्यानंतर त्यांची हत्या केली जायची. सावित्रीबाईंनी ‘मुलांचे दत्तक केंद्रे’ सुरू करून अनेक जीव वाचवले.
Savitribai Phule – The First Female Teacher of India & The Mother of Women’s Empowerment | सावित्रीबाई फुले – भारतातील पहिली महिला शिक्षिका आणि स्त्रियांच्या हक्कांची जननी
महामारीतील सेवा आणि अंत
१८९७ मध्ये पुण्यातील प्लेग साथीदरम्यान सावित्रीबाई फुले यांनी रुग्णांची भरपूर सेवा केली. त्या स्वतःही प्लेगग्रस्तांना खांद्यावर घेऊन उपचार केंद्रात पोहोचवत. एके दिवशी एक मुलगा रस्त्यात कोसळलेला त्यांना दिसला. सावित्रीबाईंनी त्याला उचलून घेतलं आणि त्याच्या उपचाराची व्यवस्था केली. पण इलाज करताना त्यांनाही प्लेगची लागण झाली आणि १० मार्च १८९७ रोजी त्यांचे निधन झाले. त्या सेवा करताना प्राण देऊन गेल्या — समाजासाठी, मानवतेसाठी.
अशाच छान गोष्टींसाठी येथे क्लिक करा
Savitribai Phule – The First Female Teacher of India & The Mother of Women’s Empowerment | सावित्रीबाई फुले – भारतातील पहिली महिला शिक्षिका आणि स्त्रियांच्या हक्कांची जननी
सावित्रीबाई फुले यांची प्रमुख कार्ये
• भारतातील पहिली महिला शिक्षिका
• मुलींसाठी पहिली शाळा सुरू केली
• १८ शाळा उभारल्या
• वंचित, दलित, बहुजनांसाठी शिक्षण केंद्र
• विधवांसाठी सहाय्य केंद्र
• बालहत्या प्रतिबंधक योजना
• शूद्र-अतिशूद्रांसाठी सामाजिक आंदोलन
• सत्यशोधक समाजाच्या स्त्री शाखेचे नेतृत्व
• स्त्री हक्क, समानता व स्वाभिमान यासाठी लढा
• महामारीत समाजसेवा करताना प्राणार्पण